آيا ماه مبارک رمضان هميشه سى روز است؟

جمعه, 22 مرداد 1395
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

آيا ماه رمضان هميشه سى روز است؟

نوشته استاد علامه حسن زاده آملی

يكى از نظريات شيخ صدوق مربوط به تعداد روزهاى ماه رمضان است. ايشان در كتاب من لا يحضره الفقيه بعد از نقل رواياتى مى فرمايد: لذا شهر مبارك رمضان براى هميشه سى روز است.

در حالى كه روايات ديگرى هم داريم، از خاصه و در جوامع روايى عامه كه بعضى از صحابه پيغمبر فرمودند: ما در زمان رسول الله، ماههاى 29 روزى بيش از ماههاى 30 روزى روزه گرفتيم. آن وقت جناب صدوق چند روايت نقل مى كند كه حضرت شيخ الطايفه طوسى در تهذيب و استبصار نظر ايشان را رد مى كند. ما فرمايشات هر دو را در درس هفتاد و پنجم كتاب «دروس معرفة الوقت و القبلة» آورده ايم.

اينكه شيخ صدوق (ره) فرموده هميشه ماه رمضان 30 روز است و رواياتى نيز تأييد آن آورده. اشاره به يك نكته علمى دارد كه متأسفانه حضرت شيخ طوسى هم در تهذيب و استبصار اين را نياورده است و بدان اشاراتى نفرموده است.

جناب استاد ما مرحوم علامه شعرانى فرمودند كه اين روايات درست است، اما بايد بين هلال و ماه اصطلاحى نجومى و هلال و ماه واقعى سماوى تميز داده شود، اين روايات ناظر به ماه نجومى است نه هلال سماوى، چون كسانى كه اهل فن مى باشند و در علم هيئت، رياضيات، نجوم و زيجات واردند، مى دانند كه رسم زيجات و ترتيب جداول آنها اين طور است: محرم، صفر، ربيع الاول، ربيع الثانى، همينطور تا آخر، ماههاى فرد، تمام است (30 روز) و ماههاى زوج، ناقص است (29 روز) و اين ترتيب مربوط به هلال خارجى‏ نيست بلكه مربوط به يك روش و نظام رياضى و محاسبه اى است كه بايد ماهها را در جداول ازياج تنظيم كنند، بعد مستخرج در وقت استخراج، از اين تنظيم شده (تعديلات) را كه در علم هيئت و زيجات، بحثش هست، و كسور، كبيسه و ... را حساب مى كند، بعد از اينها منتقل مى شود به هلال خارجى.

پس ماه زيج مقدمه اى است براى يافتن هلال خارج نه اينكه خودش ملاك باشد. اصطلاح زيج را غربيها لاتابل و در زبان عربى جدول گويند. اين كه مرحوم شهيد اول در كتاب صوم لمعه فرمود: «لا اعتبار بالجدول»، جدول يعنى زيج، يعنى زيج را اعتبار نكنيد، مراد اين نيست كه اعتبارى به علم رياضى و هيئت نبايد داشت. بلكه منظورشان اين است كه چون ترتيب ماههاى زيج اينطورى است كه هميشه محرم، سى روز و صفر 29 روز و ... يعنى هميشه فرد تمام و زوج ناقص است و جدول روى فرمول خاصى پياده شده است، نبايد آن را براى تعداد روزهاى ماه ملاك قرار داد، بلكه بايد از آن ملاك، ماه خارج را استخراج كرد، بعضى در بيان اين كلام شهيد نوشته اند: جدول يعنى تقويمهايى كه استخراج مى شود و به اينها اعتبارى نيست. اين حضرات كلام شهيد را درك نكرده اند.

جناب شهيد اول خيلى حساب شده نوشته. چون زيج را به زبان عربى مى گويند : «جدول» و چون ترتيب زيجات به حركت وسطى، به قاعده فرمول استخراجى تنظيم شده كه ماههاى فرد 30 و ماههاى زوج 29 روز و ناقص است، شهيد فرموده: «لا اعتبار بالجدول»، نكته اش اين است. ما بحمدالله چند تا زيج اينجا حاضر داريم، كه اگر باز كنيم مى بينيد كه محرم 30 روز، صفر 29 روز، و ...، ربيع الاول، ربيع الثانى، جمادى الاول، جمادى الثانى، رجب، شعبان، رمضان، و چون رمضان در فردهاست، هميشه تا قيام قيامت در زيجات 30 روز است، زيرا از ماههاى مفرد است و اين مطلب را در حضور جناب امام صادق (ع) كه عنوان كردند و گفتند: آقا مبناى جداول طورى هست كه ماه رمضان هميشه 30 روز و تمام است، امام از اين عمل اعنى نظم و ترتيب ماهها در جداول زيجات خوشش آمده كه چه خوب شده كه ماه رمضان 30 روز است و اسم نقص بر سر آن نيامده است. آن آقاى راوى كه عادل و با تقوى و صادق هم بود و آنجا نشسته بود، متوجه حرف و تمايز اين دو نشده و آمد بيرون و گفته كه بله امام امضا كرده كه ماه رمضان تا قيامت سى روز است.

حضرت علامه شعرانى مى فرمود: اين رواياتى را كه جناب شيخ صدوق در من لا يحضره الفقيه آورده، روى مبنا و برداشت آن روات عزيزى است كه درست حرف امام را متوجه نشده اند و حضرت شيخ طوسى هم از اين جنبه رياضى وارد نشده و اين را بيان نفرموده است. فقط فرموده كه: ان هذه الاخبار لا يجوز العمل بها من وجوه منها ... منها ... و در اين وجوهى كه ذكر كرده در اين نكته رياضى وارد نشده اند، ما اين فرمايشات را دسته بندى و تنقيح و تحرير شده در درس 75 كتاب «دروس معرفة الوقت و القبله» آورده ايم.

{jcomments on}

خواندن 3749 دفعه آخرین ویرایش در پنج شنبه, 01 مهر 1395